Mantelzorg voor ouderen: zorgen met hart en hoofd

Mantelzorg voor ouderen begint vaak klein. U haalt boodschappen voor uw moeder, rijdt met uw vader naar het ziekenhuis of helpt uw partner met medicijnen en administratie. Maar de hoeveelheid hulp kan langzaam toenemen. Voor u het weet bent u niet alleen familielid, maar ook planner, chauffeur, administrateur en verzorger.

Op deze pagina krijgt u daarom vooral overzicht. Wat is mantelzorg precies? Hoe houdt u de zorg vol? Wanneer is extra hulp verstandig? En hoe combineert u mantelzorg met professionele thuiszorg?

Voor onderwerpen zoals vergoeding, pgb, overbelasting en specifieke ondersteuning verwijzen we bewust naar aparte pagina’s. Zo blijft duidelijk waar u welke informatie vindt.

Wat is mantelzorg voor ouderen?

Mantelzorg is vrijwillige, onbetaalde hulp aan iemand met wie u al een persoonlijke band heeft. Bijvoorbeeld uw partner, ouder, familielid, vriend of buur. De hulp duurt vaak langere tijd en kan steeds intensiever worden.

Bij ouderen kan mantelzorg bijvoorbeeld bestaan uit:

• boodschappen doen;
• vervoer naar arts, ziekenhuis of dagbesteding;
• helpen met administratie en afspraken;
• maaltijden klaarmaken;
• toezicht houden;
• helpen bij persoonlijke verzorging;
• ondersteunen bij medicijnen;
• gezelschap bieden en regelmatig controleren of alles goed gaat.

Mantelzorg is niet hetzelfde als professionele thuiszorg. Een professionele zorgverlener werkt vanuit een beroep. Een mantelzorger helpt vanuit de bestaande persoonlijke relatie.

Wilt u precies weten hoe beide vormen naast elkaar kunnen bestaan? Lees dan hoe mantelzorg en thuiszorg kunnen samenwerken.

Hoeveel mensen geven mantelzorg?

Mantelzorg komt veel voor. CBS-cijfers laten ook zien dat vrouwen vaker mantelzorg geven dan mannen en vaker aangeven zwaar belast te zijn.

Welke taken nemen mantelzorgers vaak op zich?

Veel mantelzorgers denken bij zorg vooral aan wassen, aankleden of medische handelingen. In de praktijk bestaat een groot deel van de hulp juist uit dagelijkse en organisatorische taken.

CBS-gegevens onder 55-plussers met beperkingen laten bijvoorbeeld zien dat mantelzorg vaak bestaat uit huishoudelijke hulp, vervoer, administratie en gezelschap.

Hoe organiseert u mantelzorg zonder alles zelf te doen?

Een veelvoorkomend probleem is dat één persoon steeds meer taken overneemt. Vaak gebeurt dat zonder dat de familie opnieuw bespreekt of dit nog haalbaar is.

Maak daarom zichtbaar wat er iedere week gebeurt. Verdeel de taken bijvoorbeeld in vier groepen:

• Dagelijkse zorg: maaltijden, wassen, aankleden en medicijnen.
• Regeltaken: administratie, afspraken en contact met instanties.
• Praktische hulp: boodschappen, schoonmaak en vervoer.
• Onverwachte situaties: ziekte, vallen, nachtelijke problemen of plotselinge achteruitgang.

Zorgt u voor een vader of moeder en weet u niet waar u moet beginnen? Gebruik dan het stappenplan Zorg regelen voor een ouder.

Wanneer wordt mantelzorg te zwaar?

Overbelasting ontstaat meestal niet van de ene op de andere dag. De hoeveelheid zorg groeit langzaam, terwijl uw eigen tijd steeds kleiner wordt.

Let bijvoorbeeld op deze signalen:

• u slaapt regelmatig slecht door de zorg;
• u bent voortdurend alert of bezorgd;
• u zegt steeds vaker eigen afspraken af;
• werk en mantelzorg zijn moeilijk te combineren;
• u voelt irritatie of schuld als u tijd voor uzelf neemt;
• u heeft het gevoel dat niemand de zorg kan overnemen.

Deze signalen betekenen niet automatisch dat u overbelast bent. Ze zijn wel een reden om opnieuw naar de situatie te kijken.

Lees voor de uitgebreide uitleg Overbelasting bij een mantelzorger herkennen: signalen en hulp.

Welke ondersteuning kunt u als mantelzorger krijgen?

U hoeft mantelzorg niet alleen te organiseren. Gemeenten hebben een taak bij de ondersteuning van mantelzorgers. Ook lokale mantelzorgorganisaties, vrijwilligers en professionele zorgverleners kunnen helpen.

De mogelijkheden verschillen per gemeente. Bekijk daarom eerst welke hulp een mantelzorger kan krijgen.

Wilt u dat iemand de zorg tijdelijk overneemt zodat u kunt uitrusten of iets voor uzelf kunt doen? Lees dan meer over respijtzorg.

Loopt u vast in verschillende regelingen, aanvragen en instanties? Dan kan een mantelzorgmakelaar mogelijk helpen om overzicht te krijgen.

Wanneer is professionele thuiszorg een goede aanvulling?

Mantelzorg en thuiszorg hoeven geen keuze tussen twee systemen te zijn. Ze kunnen elkaar juist aanvullen.

Professionele hulp kan bijvoorbeeld verstandig zijn wanneer:

• zorg medische deskundigheid vraagt;
• persoonlijke verzorging lichamelijk te zwaar wordt;
• er meerdere zorgmomenten per dag nodig zijn;
• de mantelzorger niet altijd aanwezig kan zijn;
• de zorgsituatie snel ingewikkelder wordt.

Wilt u weten hoe professionele hulp thuis wordt geregeld? Bekijk dan Thuiszorg in Nederland.

Voor de taakverdeling tussen familie en zorgprofessionals leest u Hoe werkt mantelzorg samen met thuiszorg?.

Welke hulpmiddelen kunnen mantelzorg makkelijker maken?

Een hulpmiddel vervangt geen noodzakelijke zorg. Het kan wel een terugkerende taak eenvoudiger maken of extra ondersteuning bieden.

Denk bijvoorbeeld aan:

• een medicijndispenser als medicatiemomenten lastig te organiseren zijn;
• personenalarmering wanneer iemand zelfstandig woont en hulp moet kunnen oproepen;
• kookbeveiliging wanneer vergeten van het fornuis een risico wordt;
• een eenvoudige telefoon als contact opnemen moeilijker wordt.

Bekijk daarvoor bijvoorbeeld onze informatie over medicijndispensers voor ouderen, personenalarmering en kookbeveiliging.

Kies altijd vanuit het probleem dat u wilt oplossen. Niet vanuit het product.

Geld, vergoedingen en pgb

Mantelzorg zelf is onbetaald. Toch kunnen er regelingen bestaan rondom kosten, waardering of ondersteuning. De voorwaarden kunnen per situatie en gemeente verschillen.

Daarom houden we de details op aparte pagina’s bij:

• Welke vergoedingen zijn er voor mantelzorgers?
• Kan een mantelzorger betaald worden uit een pgb?

Een eenvoudig mantelzorgplan in 5 stappen

1. Schrijf op wat niet meer goed gaat. Maak de zorgvraag concreet.
2. Maak zichtbaar wie nu wat doet. Vergeet administratie en vervoer niet.
3. Bepaal uw eigen grens. Welke taken kunt en wilt u blijven doen?
4. Regel een achtervang. Wat gebeurt er als u ziek bent, weg bent of rust nodig heeft?
5. Plan een nieuw overlegmoment. Zorg verandert. De taakverdeling mag dus ook veranderen.

Veelgestelde vragen over mantelzorg voor ouderen

Wanneer bent u mantelzorger?

U bent mantelzorger als u vrijwillig en onbetaald langere tijd zorgt voor iemand met wie u al een persoonlijke relatie heeft, zoals uw partner, ouder, familielid, vriend of buur.

Is mantelzorg verplicht?

Nee. Mantelzorg is vrijwillige hulp. Bij sommige regelingen kan wel worden gekeken naar gebruikelijke hulp van huisgenoten. Dat is niet hetzelfde als mantelzorg.

Wat kunt u doen als mantelzorg te zwaar wordt?

Bespreek de taakverdeling opnieuw en vraag tijdig ondersteuning. Denk aan mantelzorgondersteuning, respijtzorg of professionele thuiszorg. Wacht liever niet tot u volledig uitgeput raakt.

Kan mantelzorg worden gecombineerd met thuiszorg?

Ja. Familie en professionele zorgverleners kunnen samen betrokken zijn. Duidelijke afspraken over taken en grenzen helpen om misverstanden en overbelasting te voorkomen.

Kan een mantelzorger betaald worden?

Mantelzorg zelf is onbetaald. In bepaalde situaties kan een naaste uit een persoonsgebonden budget worden betaald. Daarvoor gelden aparte voorwaarden en verantwoordelijkheden.

Betrouwbare bronnen

• Rijksoverheid: wanneer bent u mantelzorger?
• Rijksoverheid: hulp voor mantelzorgers
• CBS: Werkende mantelzorgers in beeld
• CBS: mantelzorg en thuiszorg bij 55-plussers
• Regelhulp: informatie voor mantelzorgers
• MantelzorgNL: ondersteuning voor mantelzorgers

Deze pagina geeft algemene informatie. Bij zorgen over gezondheid, veiligheid of overbelasting is het verstandig passende professionele hulp te bespreken met bijvoorbeeld uw huisarts, wijkverpleegkundige, gemeente of mantelzorgondersteuning.

Over de auteur

Geschreven door Max Wolthuis

Max Wolthuis is oprichter van Seniorenveiligwonen.nl en eigenaar van MaxiCore. Hij heeft een professionele achtergrond als HSE-specialist en persoonlijke ervaring als mantelzorger.

Lees hoe wij bronnen controleren en informatie bijwerken .

Ziet u een mogelijke fout? Geef een correctie of veiligheidsmelding door .